Tùng Dương, Ngọc Khuê, Kasim Hoàng Vũ, Hoàng Hải, Hà Anh Tuấn, Phương Linh… sẽ luôn phải cảm ơn cuộc thi âm nhạc số một Việt Nam này. 6 năm qua, Sao mai điểm hẹn (SMĐH) đã từng bước khẳng định ‘thương hiệu’ uy tín của mình khi ‘cung cấp’ cho làng nhạc Việt một lứa ca sĩ chất lượng, có cả thanh lẫn sắc, góp phần không nhỏ thay đổi diện mạo nền âm nhạc nước nhà.

Tuy vậy, phải thẳng thắn thừa nhận rằng, chỉ số sức hấp dẫn của cuộc thi này đang giảm dần một cách rõ rệt. Nhất là khi ở mùa thứ 4, SMĐH không còn là tâm điểm thu hút sự chú ý của công chúng nữa. Sức nóng quá lớn của Vietnam Idol đã và đang làm lu mờ dần vị trí số một của sân chơi ca hát chuyên nghiệp này. Cuộc thi âm nhạc hàng đầu Việt Nam đang có nguy cơ bị chìm nghỉm trước phiên bản của show truyền hình ăn khách thế giới. Vậy, đâu là lý do?

Từ tiêu chí cuộc thi đến sự bứt phá của thí sinh

Vietnam Idol 2007 ra mắt bằng những ‘thảm họa nghệ thuật’ khi liên tiếp trình chiếu những video clip ‘thật từng centimet’ của vòng Audition trong cả nước. Phương pháp làm show chuyên nghiệp của American Idol kết hợp với những trò lố của thí sinh đã biến mỗi vòng Audition thành một màn tấu hài khiên cưỡng. Tuy nhiên, chính sự chân thật ấy lại khéo léo kéo khán giả và thu hút dư luận một cách hiệu quả.


Với phương châm ‘From Zero to Hero’ (từ số 0 đến người hùng), Vietnam Idol chấp nhận tất cả sự ‘điên rồ’ của thí sinh, sau đó sẽ gọt dũa dần theo từng vòng thi để tạo nên một ‘Idol’ thực sự. Và kết quả, tuy Idol năm ấy không hẳn đã chinh phục được lòng của tất cả khán giả, nhưng người ta cũng đã thỏa thuê với một Hải Yến rực cháy, một thảo Trang ‘xấu lạ’, và mừng vui với sự lột xác ngoạn mục của ‘chàng kỹ sư nông dân’ Ngọc Ánh. Ảnh hưởng sâu sắc từ tiêu chí ở một nền công nghiệp tư bản đỉnh cao của thế giới, cuộc thi tìm kiếm tài năng âm nhạc này đã nuôi dưỡng ước mơ của rất rất nhiều người trẻ muốn khẳng định mình, trở thành ngôi sao trên toàn thế giới, và ở Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ.

Xét lại SMĐH 2004 – cuộc thi ra đời sau và chịu ảnh hưởng từ người anh em ‘Sao Mai’, có format, sân khấu ‘na ná’ Pop Stars, sân chơi này khai phát súng đầu tiên trong việc đào tạo dòng ca sĩ có tài năng thực sự, hội tụ được những yếu tố chuyên môn cần thiết nhưng vẫn đảm bảo được thị hiếu của khán giả.

Và cũng chính vì thế, thí sinh đến với SMĐH được yêu cầu có một xuất phát điểm khá cao về chuyên môn nên không hề có những màn trình diễn dở tệ ở vòng loại. Tất cả các thí sinh lọt vào vòng chung kết đều có danh xưng ‘ca sĩ’ ngay từ đầu. Không phải là một cuộc thi tìm kiếm tài năng âm nhạc đơn thuần, SMĐH như một bàn tiệc có những món ăn với khẩu vị khác nhau lần lượt bày ra cho khán giả. Và các ca sỹ sẽ lần lượt thử sức mình với từng thể loại âm nhạc, được tư vấn, dạy kỹ năng biểu diễn, học thanh nhạc… để tìm ra phong cách phù hợp nhất cho bản thân mình. Vậy nên sẽ không có sự chênh lệch lớn về chất lượng thí sinh trong cùng một mùa giải. Sẽ không có những trường hợp như Duyên Anh, Đăng Khoa… của Vietnam Idol lẫn vào vòng 2 của SMĐH. Chương trình này cũng tỏ ra khá chịu chơi khi mời hẳn chuyên gia nước ngoài sang hướng dẫn thí sinh. 

Tuy nhiên, cũng chính vì yêu cầu cao ngay từ vòng loại mà SMĐH ít mang đến những cú lội ngược dòng ngoạn mục, những sự lột xác bất ngờ của các thí sinh. Ngọc Khuê, Kasim Hoàng Vũ (2004), Minh Thư, Phương Linh, Hoàng Hải (2006), Hải Yến, Hoàng Nghiệp (2008), Lan Trinh, Minh Chuyên, Pha Lê, Đinh Mạnh Ninh (2010)… đều là những cái tên được biết đến hoặc đã giành một số giải thưởng tại các cuộc thi âm nhạc khác trước SMĐH. Không nhiều ca sĩ thật sự bùng nổ tại SMĐH, có chăng, chỉ là sự định hình rõ hơn về phong cách mà thôi.

Sự ‘lệch tông’ giữa các tốp thí sinh của Vietnam Idol dường như lại tăng thêm kịch tính cho chương trình. Khán giả với những phản hồi khác nhau về chất lượng thí sinh luôn làm cho cuộc thi này thêm nóng trước và sau mỗi đêm phát sóng.

Không những thế, sự khác biệt lớn về tiêu chí cuộc thi còn phân hóa số lượng thí sinh tham dự. Một thu hút hàng chục nghìn lượt người, một lại ít hơn rất nhiều, chỉ vỏn vẹn vài trăm đến vài nghìn. Tất nhiên, dư luận không thể không chú ý tới một sự kiện có cả chục nghìn con người tham gia được.

Xu hướng âm nhạc và tai nghe của khán giả
Có thể thấy rõ được nét khác biệt trong xu hướng âm nhạc của hai ‘đại gia’ này.

Dòng âm nhạc kén khán giả vẫn chiếm thế độc tôn tại SMĐH trong 6 năm qua. Đây có lẽ cũng phản ánh phần nào thói quen nghe nhạc của khán giả phía Bắc, có phần khắt khe hơn phía Nam. Đương nhiên, ở một cuộc thi có nhiều nhân tố giỏi chuyên môn, được đào tạo chính quy và bài bản ở các trường âm nhạc lớn như SMĐH, cách duy nhất để chứng tỏ tài năng chính là việc lựa chọn những ca khúc ‘nặng đô’ để khoe giọng, phô diễn kỹ thuật của bản thân.


Điểm lại SMĐH 2004, Tùng Dương vụt sáng với lối hát ma mị, đầy chất ‘quái’. Anh chọn cho mình một lối đi không có tiền lệ, trở thành ‘cưng’ của Hội đồng nghệ thuật (HĐNT). Nhưng trong những đêm diễn đầu tiên, anh không giành được sự ủng hộ của nhiều khán giả. Tương tự, Ngọc Khuê dù được giới chuyên môn đánh giá cao nhưng cũng gây ‘phản cảm’ cho không ít người bởi những ca khúc khó nghe, khó hiểu. Hai cái tên ‘độc’ của SMĐH 2004 thi nhau xoáy sâu vào mảng ca khúc khó nhằn và không mấy người yêu thích. Nhưng cũng từ sự mạo hiểm ấy của họ, khái niệm nhạc ‘dân gian đương đại’ bước đầu được định hình trong lòng công chúng. Và cái tên Lê Minh Sơn với những bài hát ‘không giống ai’ được gián tiếp ‘lăng xê’ từ đó. 


Cũng ở SMĐH 2004, nhưng ở một thái cực đối lập, Kasim Hoàng Vũ, Phương Anh lại ‘chiều’ khan giả bằng những ca khúc dễ nghe, dễ cảm. Liên tiếp nhiều tuần Kasim Hoàng Vũ thắng giải khán giả bình chọn nhiều nhất. Chính sự tương phản trong phong cách của hai luồng thí sinh đã làm nên cơn sốt tại cuộc thi âm nhạc hè 2004.

Còn Vietnam Idol lại mang đậm tính đại chúng, hướng trực tiếp đến thị trường âm nhạc. Không nặng tính kỹ thuật, với vỏn vẹn chưa đầy 2 phút cho 1 màn trình diễn, thí sinh Vietnam Idol có xu hướng chọn các bài hit, vốn là ‘gu’ của đại bộ phận khán giả trẻ, chiều lòng đông đảo người xem. Một phần cũng bởi hạn chế về chuyên môn, phần khác vì tính tương tác của chương trình. 

Đã là một cuộc thi 100% kết quả phụ thuộc vào khán giả, Vietnam Idol không thể quay lưng lại với người xem. Đối tượng bình chọn trong khán giả nước nhà còn một khoảng cách khá xa vời với khán giả Âu, Mĩ. Ở xứ Người, không kể tuổi tác, từ những người trẻ đến thế hệ U60, họ sẵn sàng cầm điện thoại lên nhắn tin cho thí sinh mà mình yêu thích. Với họ, việc bầu chọn chính là bảo vệ cho thần tượng của mình, tạo điều kiện cho những người mà họ thích có thể trở thành Idol thực sự, và tương lai sẽ mang đến cho họ những sản phẩm giải trí chất lượng và theo sở thích của họ. Còn ở nước mình, đại đa số người xem và bầu chọn là người trẻ. Phải chiều lòng họ để giữ tính tương tác vốn đã yếu của chương trình, âu cũng là điều dễ hiểu. 


Nhưng một điểm báo động cho SMĐH, trong khi càng ngày Vietnam Idol càng xuất hiện nhiều hơn những gương mặt ưu tú, thì SMĐH lại tỏ ra khan hiếm những nhân tố điển hình. Về mặt bằng chung, thí sinh SMĐH hơn hẳn thí sinh Vietnam Idol. Nhưng về cá nhân, Vietnam Idol đang dần tìm ra những người thực sự xuất sắc, trong khi SMĐH ngày càng quẩn quanh với những thí sinh chưa tìm ra điểm mới của chính mình. Điều này một phần cũng là vì format mỗi chương trình mỗi khác.


Ở SMĐH, các ca sĩ sẽ được trải nghiệm từng phong cách ở vòng 1 để chọn ra cho mình một hướng đi phù hợp nhất. Sang vòng 2, họ tập trung hẳn vào phong cách đã lựa chọn. Điều này rất dễ gây ra sự nhàm chán và lặp lại mình. Minh Chuyên là một ví dụ của SMĐH 2010. Cô là giọng ca số 1 của SMĐH năm nay, nhưng đến tuần thi thứ 6, khán giả vẫn không thấy được sự đổi mới của cô gái trẻ này. Vẫn lối hát cũ, vẫn đề tài cũ, Minh Chuyên không còn nhận được nhiều lời khen từ HĐNT, và cô rơi vào top nguy hiểm ngay đêm đầu tiên vòng 2.

Ngược lại, các thí sinh Vietnam Idol có cơ hội thay đổi mình ở tất cả các đêm thi. Nội dung đêm diễn có thể không phải là một phong cách âm nhạc cụ thể, mà là một chủ đề bất kỳ, ví dụ: đêm Diva, Những bài ca không quên, Hát cho người thân yêu... Cũng không có việc phân khúc các vòng hoặc loại một lượng lớn thí sinh, Vietnam Idol lần lượt cho các thí sinh quyền làm mới mình qua từng đêm. 

Có lẽ chính sự khôn khéo của những người khởi xướng cuộc thi này bên Mỹ đã tạo nên hiệu quả cho chương trình. Dù là một cuộc thi, nhưng Vietnam Idol vẫn mang nặng tính chất của một chương trình truyền hình thực tế. Dĩ nhiên, rating chính là thước đo tính hấp dẫn và hiệu quả mà nó mang lại. So sánh tương quan nội dung của hai cuộc thi, có thể thấy thế thượng phong đang nghiêng hẳn về Vietnam Idol.